نقد و بررسي فصل اول كتاب جامعه شناسي 2 سال سوم رشته علوم انساني چاپ 85
براي نقد و بررسي كتب درسي بايد اصولي در نظر گرفت . اين اصول عبارتند از :
* اصول تكنولوژي آموزشي : در اين قسمت نقد كننده بايد به نكات زير توجه كند :
ـ به منابع كمكي و تكميلي و منابع مورد استفاده در تأليف كتب درسي اشاره شده است .
ـ متناسب با موصوع از نمودارها ، شكا ها و تصاوير استفاده شده است .
ـ شكل ها در جاي مناسب قرار گرفته است و ….
* اصول شناختي : در اين قسمت نقد كننده بايد به نكات زير توجه كند :
ـ محتوا مطابق با سن دانش آموزان ارائه شده است .
ـ محتوا متناسب با اهداف كلي آموزشي طراحي شده است .
ـ تقويت كننده روحيه ي تفكر منطقي و استدلال در دانش آموزان است و …
* اصول روانشناسي : در اين قسمت نقد كننده بايد به نكات زير توجه كند :
ـ تعاريف و كلمات ار برجستگي يا تنوع رنگي برخوردار است .
ـ كتاب از جلد مناسب برخوردار است .
ـ حجم كتاب از نظر ظاهري مناسب است .
ـ پرورش روحيه خلاقيت در كتاب درسي رعايت شده است .
ـ خطوط و شكل ها خسته كننده نيست و ….
* اصول نگارشي : در اين قسمت نقد كننده بايد به نكات زير توجه كند :
ـ اصول نگارشي مرسوم مانند رعايت كاما ، گذاشتن نقطه و نقطه چين رعايت شده است .
ـ املاء لغات و اصطلاحات صحيح است .
ـ متن صحيح است .
ـ لغات متناسب با گنجينه لغات دانش آموزان ارائه شده است و توضيحات تكميلي در پاورقي آمده است .
ـ از خطي مناسب برخوردار است و ….
*اصول اجتماعي ـ فرهنگي : در اين قسمت نقد كننده بايد به نكات زير توجه كند :
ـ حتي الامكان موضوعات متناسب با مسائل اجتماعي آورده شده است .
ـ تصاوير و نمودارها و متن زنده كننده زمينه هاي فرهنگي جامعه است .
ـ كتاب از ديدگاه مثبتي در ميان جامعه ي دبيران به شكل نسبي برخوردار است و …
با در نظر گرفتن برخي از نكات اصول فوق به نقد و بررسي فصل اول كتاب جامعه شناسي 2 مي پردازيم .
درس اول :
صفحه 5 ، اولين تصوير معناي واضح و روشني به دانش آموزان منتقل نمي كند . به جاي مثال كودك معلول و كودك دانش آموز از مثال دانش آموز متوسطه استفاده شود بهتر است . معناي فعليت بخشيدن به خود براي دانش آموزان مبهم است ، بهتر است نشان دادن توانايي هاي خود به دنبال آن داخل پرانتز آورده شود .
در صفحه 6 ، بجاي كلمه اعتقاد ، « به نظر فرد » بهتر است . خط سوم به جاي كلمه مدير ، « كاردان » بهتر است. معنا و مفهوم موقعيت براي دانش آموزان بسيار سيال آورده شده است . بدينصورت كه آيا موقعيت مكان است ؟ آيا موقعيت زمان است ؟ آيا موقعيت همان جايگاه است ؟ آيا موقعيت فرصت است و …
صفحه 6 ، پاراگراف آخر به جاي درخواستي ، « درخواست » بهتر است .
صفحه 7 ، فهم جامعه ي با تبعيض نژادي براي دانش آموزان مشكل است ، چون زمينه آشنايي با اين مفهوم ندارند و توضيح لازم هم داده نشده است ، مثال ديگري آورده شود .
درس دوم :
صفحه 10 ، بجاي كشور صلح طلب از مثال ديگر استفاده شود ، چون معناي اين جمله نسبي بوده و تفاسير ديگر از آن مي توان كرد . بهتر است در ادامه بحث گفتگو و هويت تيتري با عنوان شرايط گفتگو نيز اشافه شود .
صفحه 11 ، تصاوير با متن همخواني مناسب ندارد . تصوير بچه و عروسك در كنارش چندان به گفتگو و استدلال ربط ندارد .
صفحه 12 ، تيتر قدرت و هويت بهتر است در بالاي دو پارگراف آخر صفحه 12 قرار گيرد به اين دليل كه اين مطالب مفهوم قدرت و هويت را مورد بحث قرار مي دهند . نكته مهم اين درس رابطه قدرت و تثبيت هويت واقعي يا غيرواقعي است . زور داشتن يك طرف طرف مقابل را به قبول صفت مورد نظر او وا مي دارد ولي در اين قسمت تفاوت اين صفت فرد قدرتمند با واقعيت مبهم مانده است .
درس سوم :
هم معني روايت در فرهنگ عميد ، نقل كردن خبر ، حديث يا سخن از كسي ، بازگو كردن سخن كسي ، حديث ، خبر ، حكايت آمده است .
روايت بيشتر جنبه مذهبي دارد تا جنبه ي جامعه شناختي .
همچنين هم معني لاتين روايت (Narrative) آمده است كه اين كلمه در لغت نامه انگليسي به فارسي محمدرضا باطني به داستان ، قصه ، حكايت ، گزارش ، شرح ، قصه گويي و داستان سرايي ترجمه شده است . بنابراين بهتر است از اصطلاح ديگري استفاده شود كه بار جامعه شناختي داشته باشد مانند قرائت هاي متفاوت ، برداشت و تفسير و ….
صفحه 16 ، نكته ديگر اينكه به واقعيت بيش از حد سطحي نگريسته شده ، يعني حتي نقل قول يك خبرنگار از يك حادثه مبنايي براي شناخت تلقي گرديده است . بهتر است بعد از صورت هاي نمادي كلمات فيلم ، عكس ، نقاشي و … داخل پرانتز آورده شود . بهتر است تصاوير بيشتري از قيام مردم فلسطين آورده شود و تنها به فعاليت هاي آمريكايي ها در عراق اكتفا نگردد .
صفحه 18 ، بعد از كلمه روايت سطر دوم داخل پرانتز تاريخ آورده شود .
صفحه 20 ، متن پيچيده است بهتر است اصلاح و ساده گردد به روايت گفتاري مانند …… روايت نوشتاري مانند …… روايت بصري مانند …… .
بعد از روايت ساختگي بهتر است داخل پرانتز غيرواقعي آورده شود .
درس چهارم :
از كلمه ويژگي ها دهها معني مي توان متصور شد . اگر اصطلاح يا واژه ي معادل بهتر و معنادارتري استفاده بشود بهتر است . ويژگي مالكيت و توليدگري و خلاقيت را نمي توان به آساني از هم جدا كرد . درواقع مالكيت اگر اكتسابي باشد نوعي خلاقيت و توليدگري است .
تصوير اول صفحه 23 نشان دهنده ي توليدگري و خلاقيت است و بهتر است در كنار اين ويژگي قرار يگرد تا ويژگي اخلاقي . همچنين بهتر است بجاي توليدگري و خلاقيت از كلمات توليد كننده و خلاق استفاده شود .
درس پنجم :
عنوان درس بهتر است هويت هاي ملي از جمله هويت ايراني را با چه ويژگي بشناسيم آورده شود . آثار فرهنگي و ميراث فرهنگي نيز مي توانند در يك بند آورده شوند . بهتر است بعد از تاريخ ، سرگذشت مشترك داخل پرانتز آورده شود . همچنين از مفاخر و قهرمانان بهتر است به برخي افراد كه داراي شهرت ملي و مذهبي در زمان هاي اخير هستند نيز افرادي اسم برده شود .
درس ششم :
درك تعريف ايراني در دوره اسلامي براي دانش آموزان مشكل مي باشد و به گونه اي ايراني خود را تعريف مي كند كه يك هويت جمعي مستقل نيست بلكه در درون هويت جمعي ديگري ادغام شده و واقعيت بيروني ندارد . بهتر است به گونه اي مطرح شود كه تمدن ايران باستان معرفي شده به دانش آموز در اين قسمت نيز تأثير خود را داشته باشد .
همچنين در اين درس جدا كردن واكنش اول ايراني ها نسبت به غرب يعني ديد منفي و واكنش سوم يعني بازگشت به خويشتن براي دانش آموزان مشكل است . اگر نگاه انتقادي در واكنش سوم به غرب و به خود پررنگ تر گردد و اصطلاح بازسازي و احياگري بيشتر توضيح داده شود بهتر است . همچنين در اين درس گفتگوي تمدن ها بسيار جزئي آورده شده است . بهتر است توضيح بيشتري در اين ارتباط آورده شود .
درس هفتم :
تعريف تعهد واضح نيست . مطالب صفحه 47 و 48 واضح و روشن نيستند . برخي مطالب نياز به تيترهاي جداگانه دارند و مطالب پاياني ص48 و 49 تكرار مطالب درس قبلي مي باشند .